Meyvelitepe

Dönemeç

(Ray Caesar)

Ya bu GDO yazısını yazacağım ya da sonsuza kadar susacağım. Bu konuyla ilgili kimisini okuduğum, kimisini gözden geçirdiğim onlarca kaynak sonuçta zihnimde binlerce soruya, binlerce yanıta kısacası içinden çıkılmaz bir kördüğüme dönüştü. Önce genetiği değiştirilmiş organizma da nedir diye başladım, anladığımdan emin olmak için hafızamın derinliklerindeki tozlu kütüphaneden eski biyoloji bilgilerimi çıkardım. Yeterli gelmedi. DNA, gen ve bunların çalışma biçimleri için nette bulduğum kaynağı, keşke bizim üniversitelerimiz de böyle animasyonlu bilgiler hazırlamış olsaydı diye özenerek izledim. Sonra nihayet bilgi vermek amaçlı yazılmış, ayrıca DNA ve genleri anlatan bir de video içeren Türkçe bir siteye rastladım. Gen kaçışı nasıl oluyor anlamaya çalıştım. Biyoloji bilgilerimi konuyu doğru anlayacak kadar tazeledikten sonra, sıra geldi bilgi bombardımanını yeniden analiz etmeye.

O sıralar TV kanallarımız da mal bulmuş mağribi gibi bu konuya bütün gayriciddiyetleriyle eğilmekteydi zaten. Aklıma yazları gittiğimiz deniz kıyısındaki çardak altı kahvenin incir ağacı geldi. Ülkemizde "medeniyet" olarak adlandırılan çirkin ve madeni canavar gelmeden önce yaz aylarında severek gittiğimiz bu kıyı köyünde deniz kenarında bir kahvemiz vardı. Çardak altında denize karşı keyifle çaylarımızı yudumlarken kahvenin bir köşesindeki büyük incir ağacının altında oturan çoğu emekli veya orta yaşlı erkekler grubunun büyük bir hararetle memleket meselelerini, hiç bir sonuca varamayacaklarını bile bile çözme çırpınışlarına tanık olurduk. Artık incir ağacının altında "modern" bir köy restoranı var, ama ne gam, nasılsa incir ağacı altı tartışmaları "haber programlarında" aynı sonuçsuzluk ve çırpınışla devam ediyor. Nitekim insanlarımız fonda gösterilen domates görüntülerinden son derece olumsuz etkilenmiş ve sebze satışları belirgin bir biçimde düşmüş. Hatta öyle düşmüş ki, üreticiler mağdur olmuş. İlginç, demek seçimlerimiz sonuçları doğrudan etkileyebiliyormuş; demek biz birilerinin almamızı istediklerini değil de kendi istediklerimizi satın alarak piyasayı yönlendirebilirmişiz;  demek ki biz ne talep edersek onu ürettirme gücüne ve satın alabilme olanağına sahipmişiz diye düşündüm ister istemez.

Bütün bu patırtı da zaten bir yönetmelik yüzünden kopmuştu. Tamam, GDO'ya hayır organizasyonu daha önce de vardı, ama sesini duyan yoktu. Ne zaman ki yönetmelik ortaya atıldı, hepimiz bugüne kadar GDO'lu mısır ve soya içeren yüzlerce ürünü afiyetle yediğimizi, çocuklarımıza yedirmiş olduğumuzu dehşetle farkettik. Yeni nesil şanslıydı, en azından artık GDO orucu tutabilir, çocuklarını sakınabilirlerdi. Oysa bizim nesil çoktan cehalet kurbanı olmuştu, yoksa istila mı demeliyim. Düşünüyorum da eğer mısır, soya, pamuk ve kanolanın içine dünyalılar değil de, dünya dışından bazı güçler bir takım "yaratık" genleri yerleştirmiş olsaydı. Şimdiye kadar dünyayı ruhumuz bile duymadan istila etmiş olacaklardı. Neyse ki, bu işi yapanlar yabancı değildi, amaçları da dünyayı istila etmekten ziyade geleceğe yatırım yapmaktı. Ne de olsa fosil yakıtlar çok uzak olmadığı öngörülen bir süre sonra bitecekti, bu durumda besin kaynaklarını yönetebilen dünyayı yönetebilecekti. Ama bu işe ciddi yatırımlar yapan şirketler güç ve iktidar peşinde değildi, GDO'lu tohumlarıyla "dünyadaki açlığa son vermekten başka" bir şey istemiyorlardı. Üstelik şirketlerinde çalışan bilim adamları bizim pek anlam veremediğimiz, ya da bilimin yüce amacıyla bağdaştıramadığımız bu işe mesai harcıyordu. Gerçi bu işe yatırdıkları ve yatırmaya devam ettikleri trilyonları da yiyecek alamayacak kadar fakir insanlardan telafi edebilecekleri kanısına nasıl kapıldıklarını düşünmek biraz iç bulandırıcıydı ama bir bildikleri vardı herhalde. Öte yandan kuşkucular da boş durmamış, bu işi yapan en büyük şirketlerden biri olan Monsanto'ya savaş açmışlar; Monsanto'nun iyiliksever maskesinin ardında ne olduğunu merak edenler araştırmalarını çoktan yayınlamışlardı bile.

GDO'lu besinleri kesinlikle tüketmek istemeyen tüketici grupları birlikler oluşturmuş, askerler misali GDO nöbetine başlamıştı. Gün be gün gelişmeleri izleyip okuyucularına aktarıyorlardı. Avrupa Birliği de boş durmamış, bu konuda bilimsel araştırmalara girişmiş, raporlar yayınlamaya başlamıştı. Görünüşe göre GDO'lu besinleri tüketmek istemeyen yalnızca biz değildik, yapılan anketler Avrupa ülkelerinde de çoğunluğun bu ürünleri istemediklerine işaret ediyor, bu nedenle AB ülkeleri araştırmalara zaman ve kaynak ayırıyordu. Lakin ne hikmetse oralarda da getirilen yasa ve yönetmelikler bu ürünlere yüzde yüz hayır diyemiyordu. Tam biz de bir yönetmelik sahibi olduk, "hiç yoktan" iyidir, en azından bundan sonra biraz kontrollü olacak derken, tam da GDO'lu ürün yüklü gemiler limanlarda beklemekten sıkılmışken, bir de baktık yönetmelik iptal olmuş. Anladık ki, GDO karşıtları hiç farketmeden kendi silahlarıyla vurulmuş. Artık değil ürün etiketlerinde "GDO'lu değildir" yazısını görme umudu, "GDO içerir" ibaresiyle kendimizi koruma umudumuzun bile buharlaştığını üzülerek gördük.

Peki ya baştan ayağa GDO'ya bulanmış Amerikan halkı ne yapıyordu? Onlar çoktan istila edilmiş, teslim olmuşlar mıydı? Hayır, durumun vehametini farkedenler her cephede savaşıyordu. Onlar çareyi "yerelleşmekte" bulmuştu. Kendi organik ürünlerini bahçelerinde "food not lawns" (çim değil besin) sloganıyla yetiştirmeye çalışıyor, yerel ve tanıdık çiftliklerden alış veriş yaparak hem onların hayatta kalmasına yardımcı oluyor, hem de gerçek besinler tüketmeye yöneliyorlardı. İngiltere'de organik bahçecilik organizasyonları okul bahçelerinde çocuklara kendi "sebze adalarını" inşa etmeyi, kendi besinlerini nasıl yetiştireceklerini öğretiyordu. Bir çok insan ise alışveriş yaptıkları marketlere dilekçe yazıyor ve organik besin bölümünün genişletilmesini, hazırladıkları listedeki ürünlerin organik olanlarının getirilmesini talep ediyor, alışveriş sırasında ellerindeki GDO içermeyen ürün listelerine sadık kalıyordu. Tabii bizde de çarenin yerelleşmekte olduğunu görüp benzeri pratik çözümler oluşturanlar yok değildi. Örneğin "Doğal Besin, Bilinçli Beslenme" grubu gibi bilinçli tüketici oluşumları güvenilir, küçük üreticilerle tüketicilerin birbirlerini bulmasını, bir anlamda yerel ve organik beslenme için varolan olanakların kullanılabilmesini sağlamaya çalışıyordu.

Kimi bilim insanları sürdürülebilir tarımın peşindeydi, kimisi insanları bilinçlendirmenin. GDO'lu besinlerin gelecek insan nesilleri üzerinde yıkıcı etkiler yaratıp yaratmayacağı sorusunun yanıtı ne yazık ki "bekle gör" diyerek bilinmezliğe terkedilmişti, çünkü bu konuda, yine ne hikmetse, uzun vadeli deneyler yapma yetkisi neredeyse yalnızca GDO üreticisi şirketlerin tekelindeydi. Hepimiz biliriz ki kimse bindiği dalı kesmek istemez. Bu yanıtsız soruya karşılık, farkında olan insanları asıl telaşa düşüren yanıtı çoktan alınmış olan bir başka soruydu: Genetiği değiştirilmiş organizmalar çevreyi nasıl etkileyecekti? Maalesef yanıt olumsuzdu. Yapılan araştırmalar "gen kaçışı" adı verilen şekilde, zamanla besin olarak kullanılan bitki çeşitliliğinin kaybedileceğini, tozlaşma yoluyla GDO'lu bitkilerin diğer hemcinslerini de istila edeceğini gösteriyordu. İşte bu yüzden ortalığı bir telaş almış, dünyanın her tarafında tohum bekçileri ortaya çıkmıştı. Gönüllülük esasına göre çalışan bu gruplar, yörelerindeki, ulaşabildikleri tohumları toplayıp, korumayı amaç edinmişlerdi. Tohumların korunması ne yazık ki kasada saklamak kadar basit değildi, tohumların canlı kalabilmeleri için ekilmeleri ve yeni ürünler aracılığıyla tazelenmeleri, mümkün olduğunca yayılmaları gerekiyordu. Norveç'te kıyamet günü olasılığına karşı dünyanın tüm tohumlarının olabildiğince depolanmasını ve dondurularak saklanmasını sağlayacak devasa bir "tohum ambarı" kuruluyordu. Her ülke kendi tohumlarını burada, dilerse kilit altında tutabilecekti.

Yazıyı sabırla sonuna kadar okumayı başarabildiyseniz bu, bilim kurgu bir filmi andıran  olaylar zincirini ve çizilen resmi de görebildiğiniz; üstelik verilen tüm bağlantıları ziyaret edip, oralardan da yeni bağlantılara yelken açıp yine de buraya dönebildiyseniz, şu an sizin kafanızın da en az benimki kadar karışık olabileceği; ve önümüzdeki dönemecin farkında olduğunuz anlamına geliyor.

İçinde bulunduğumuz tren son hızla bir makasa yaklaşıyor, belli ki ray değiştireceğiz ve bu çok sarsıntılı olacak. Treni değiştiremeyeceğimize ve birilerinin bir şeyler yapmasını beklemek için çok geç olduğuna göre geriye tek bir şey kalıyor: kendimizi değiştirmek. DEĞİŞMELİYİZ! Yaşam biçimimizi, seçimlerimizi, harcadıklarımızı, biriktirdiklerimizi her şeyi ama her şeyi tek tek gözden geçirmeli, safraları atmalı, değiştirebileceğimiz her şeyi değiştirmeliyiz. Önümüzde durabilecek bir şey varsa, o da yine biziz. Bir ben yapsam ne olur demeyelim, bir bilge kişi, M. Gandhi'ye kulak verelim: "Dünyada görmek istediğiniz değişikliğin kendisi siz olun."

"Ne yaparsanız yapın küçük bir şey olacaktır, ama yapmanız çok önemli. " M.Gandhi

Yine Zeytin Lezzeti

Bahçemizdeki Karamürsel-Su çeşiti zeytinleri iyice kararmadan toplayıp kalamata yapmak üzere salamuraya koymuş, Samanlı çeşitini ise iyice olgunlaşıp biraz su kaybetmesi için bırakmıştık.

Fazladan verdiğimiz birkaç hafta içinde tam olgunlaşıp hafifçe kıvırcıklaştılar. Bu yıl kaolin kili sayesinde zeytin sineğinin uğramadığı ağaçlarımızda kurtlu zeytin de olmadığı için dibine dökülme problemi olmadı.

Bu şekilde dalında olgunlaşmaya bırakılan zeytinin acısı önemli bir oranda kendiliğinden çıkar ve hafifçe hurmalaşır. Zaten tatlı bir çeşit olan samanlı ağaçlarımız neredeyse dalından yenecek kıvama geldiler. Biz alıştığımız için peş peşe 5-6 zeytini dalından koparıp yiyebiliyoruz.

Geçen hafta ortalarında zeytinlerin olgunluktan düşmeye başladığını görünce hasada başladık. Bizim buralarda zeytin hasadı biraz zahmetli. Teker teker elle toplanıp nazikçe sepete konuyor. Öyle, sopayla vurmak, silkelemek, tarakla tarayıp örtüye düşürmek yok. Çünkü yarıdan fazlası sofralık olacak. Sofralık zeytin darbe kabul etmez. Sulu, iri taneler kolayca berelenirler.

Dalında olgunlaşmış zeytinin bir avantajı da, suyunun bir kısmını zaten kaybetmiş olduğu için işlem sırasında içine daha az tuz alması. Bu da, bir oturuşta 30-40 zeytinin tuz krizine girmeden rahatlıkla yenebilir durumda olmasını sağlıyor.

Topladıklarımızı hiç bekletmeden ayırıp yıkıyoruz ve hemen işliyoruz. Bu hafta başına kadar topadlıklarımızı çuvalda sele yaptık. İlk çuvalda, güney İtalyadaki bir köyün adıyla anılan Farrandina usulünü, bizim çok çabuk tatlanan zeytine göre yorumlayarak uyguladık. Sadece biraz tuz kullanılan bu usülde normal sele zeytininde kullanılan tuzun dörtte biri yetiyor. İnanılır gibi değil ama Farrandina versiyonu ile yaptığımız zeytinleri 4.gün yemeye başladık. Çok özetle, iki dakika 95 derece suda tutulan zeytinlerin, bir iki gün sele gibi tuzlanıp çuvalda tutulması, sonra da 50 derece fırında biraz kurutulmasından ibaret olan bu yöntemde daha farklı ama mükemmel bir lezzete ulaştık.

Evde yeni bir zeytin çılgınlığı başladı. Sabah, öğle akşam her öğünde tepeleme dolu bir kasenin dibini görüyoruz. Buna dolaşırken atıştırdıklarımız dahil değil.

Bu hafta toplananları da su dolu fıçılara koyduk. Hafta sonu salamuralarını hazırlayıp salamura fıçılarına alacağız. Fermentasyonda mayaların değil de laktik asit bakterilerinin hakim olmasını sağlamak için tuz oranını %6-8 civarında tutacağız. Üç haftalık fermentasyonun sonunda tuz oranının %5 seviyesinde  kalmasını sağlayacağız.

Bu yıl yine ihtiyacımızın üzerindeki zeytinimizi, zeytin için yaptığımız masrafın bir kısmını karşılayacak bir bedel ile isteyenlere dağıtacağız. Geçen yıl bizden zeytin talep edenlerden bazıları bu yıl istedikleri miktarı çok önceden bildirdiler, biz de ona göre rezervasyonlarını yaptık. Görünüşe göre daha epeyce zeytinimiz olacak. Sele zeytinleri önümüzdeki haftadan itibaren, salamuraları da Ocak ilk haftadan itibaren gönderebilir durumda olmayı ümit ediyoruz. Son anda karışıklık olmaması için sizlerden gelecek istekleri şimdiden kaydederek rezervasyonları yapmak istiyoruz. Talebiniz olursa meyvelitepe@gmail.com adresine yazabilirsiniz.

Sebze Parkı - 2 - Planlama

Sebze adaları deneyiminden sonraki adımımız "Sebze Parkı" oluyor. Sebze parkı, bireysel adaların hep birlikte bulunacağı sisteme verdiğimiz isim. 20 adadan oluşan yeni sistem, gerek sistemi oluşturan adaların biribirlerine göre olan pozisyonları, gerek hangisinde ne zaman hangi bitkileri yetiştireceğimiz, bazılarının çok güneşli, bazılarının yarı gölgeli, bazılarının toprak ısıtmalı özel sera içinde olması, özel sulama düzeni, adalar arasında yürüme ve çalışma parkurlarına vararak bir bütün oluşturuyor.

Yapmaya çalıştığımız, doğanın düzeni ile insanın düzenini biribiriyle çelişmeyecek şekilde buluşturmaya çalışmak. Bunu yaparken de kısıtlı arazimizi olabildiğince iyi kullanmaya çalışıyoruz.

Yeni adaların boyutlarını da biraz değiştiriyoruz. Her ada 4 metre uzunluğunda ve bir metre eninde oluyor. Her bir ada 4 m2 büyüklüğünde. 20 ada ile toplam 80 m2'ye çıkıyoruz. Geçen yazın 22 m2'siyle kıyaslanırsa epeyce büyütüyoruz.

 

Dört adayı ısıtmalı bir sera oluşturacak şekilde planladık. Isıtma, ada toprağının ısıtılması suretiyle yapılacak. Kullanacağımız enerji elbette yenilenebilir, herhangi bir şey yakmadığımız ve masrafsız enerjiler olacak.

Sebze parkının genel konumlandırılmasında maalesef permakültürün klasik bölgelendirme mantığını birebir uygulayamıyoruz. Eve en yakın birinci veya ikinci bölgede olması gereken sebzeler bizde evden epey uzakta olacak. Yapmaya fırsat bulursak bunun için de zihni sinir bir çözümümüz var tabii.

Meyvelitepe, kuzeye bakan bir yamaçta. İyice güneye yatan yörünge sebebiyle kış dönemince güneşlenme süresi çok azalıyor. Çünkü arkamızdaki güneyde yükselen bir tepe var. Sebze parkının bulunduğu alan arazinin en uzun güneşlenebilen yerleri sayılır.

Fotoğrafta , sağ üstte belli belirsiz görünen zemin, proje tamamıyle bittiğinde yapılacak ahşap bahçe kulübesinin zemini. İşin ilginç tarafı, kulübeyi daha evi yaparken planlayıp zeminini hazırlamıştık. Burası arazinin en sakin yeri. Yaz akşamlarında manzarası çok güzel, huzur vericidir. Kulübe, sebze parkındaki çalışma molalarında kestirebileceğimiz, eve kadar çıkmadan çayımızı demleyip keyifle içebileceğimiz bir mekan olacak.

Bu dört adanın üzerine bir sera yapacağız.

Bu hafta itibarıyla 15 adayı yerlerine yerleştirdik. Köşe bağlama takozlarını vidalıyoruz. Kalan beş adayı ilerleyen günlerde, kışlık sebzelerin bitmesini takiben yapacağız. Daha çok işimiz var.

Sebze Parkı - 1 - Giriş

Bu yaz denemesini yaptığımız ve sonucundan çok memnun kaldığımız sebze adaları deneyimimizi bir adım daha ileri götürmeye karar verdik. Daha doğrusu sebze adalarından sonra atılacak adımlar kaçınılmaz olarak kendiliğinden geldi.

Sebze adaları bizim için bir tür laboratuar işlevi gördü. Pek çok farklı kavramı bir araya getirerek kendi içinde tutarlı bir ekosistem yaratmış olduk.

Her ada kendi içinde toprağı, mikroflorası, bitkileri ve diğer canlılarıyla doğanın yıllar alacak bir süreçte kendi kendine meydana getirebileceği bir ekolojik sistem oluşturdu. Ortamı bir kez hazırladıktan sonra neler olduğunu ve tüm gelişmeyi adım adım izleme imkanımız oldu.

Sürdürülebilir Doğal Tarımın tanımlarından biri olan "food forest" (besin ormanı) tanımına ne kadar yakın bilmiyorum ama en azından bir yorumu dersek çok da hata yapmış olmayız diye düşünüyorum.

Sebze adalarının başlıca özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

Yükseltilmiş yastıklar:

İnsanlar için uygun boyutları sebebiyle bitkilerin içine girmeden, toprağı ayaklarımızla çiğnemeden, etrafında dolaşarak ve kollarımızın uzanma mesafesinde her şeyi elimizin altında tutabileceğimiz bir ortamı sağladılar. Yükseltilmiş olması ise, içindeki toprağı en uygun şekilde hazırlama imkanı verdi.

Toprak:

Bitki ile kaplı ve çok uzun yıllar hiç el, ayak değmemiş bir toprağın tüm özelliklerini taşıyan karışımı bizim hızlı bir şekilde hazırlayabilmemizi sağlıyor. Yastıkların, içindeki toprağı hazırlamak bakımından da gücümüzün, kuvvetimizin yetebileceği boyutta olması en büyük avantaj. %100 organik malzemeden oluşan ve yeterli derinlikteki toprağın karışımı size kalmış. Elde etmek istediğiniz yiyecek gruplarına göre farklı özelliklerde hazırlamak mümkün. Aslında bu da başka bir önemli avantaj.

Söz gelimi, kil, tın miktarları, gevşeklik ve su tutma kaabiliyetleri de yine planlabilir. Biz bu açıdan ilk yılda adalar arasında çok farklılık yaratmadık. Karışım çok özetle organik dolgu maddesi olarak coco-peat (ki, başka alternatifleri de var), bol fermente edilmiş çiftlik gübresi, humik ve fulvik asitlerce zengin leonardit, normal killi bahçe toprağı ve yine çok bol bahçe artıkları ve kırpılmış çimlerden yapmış olduğumuz komposttan oluşuyordu. Bu malzemelerden sadece leonardit ve coco-peat taşınarak az ya da çok uzaktan getirilen malzemelerdendi. 

Coco-peat'in epey uzaklardan geliyor olması ilk bakışta kulağa çok iyi gelmese de, ömrünün çok uzun olması, hiç bir şekilde ziyan olmaması, dahası içinde bulunduğu ekosistem sebebiyle gitgide zenginleşmesi belki bu ilk taşımayı affettirebilir. Zaten, bir sezonun sonunda ortaya çıkan toprak artık coco-peat'den çok başka bir şey. Bizim için bir kolaylıktı. Daha çok kompostumuz olsaydı muhtemelen gerek kalmayacaktı.

Karışımla elde edilen bu toprağın niteliği elbette çok önemli çünkü her şeyi yapan bu karışım. Burada, toprağı bir takım malzemelerin kimyasal karışımı gibi görmek büyük hata olur. Yapılan şeyi, yaşayacak canlı bir organizma için uygun şartların hazırlanması şeklinde görmek gerekir. Yani bir bakıma kendi kendine yaşayacak canlı bir toprağı hazırlıyoruz. Gücümüz yettiğince toprağa can veriyoruz ki, toprak bitkilere, bitkiler de ürünleri vasıtasıyla bizlere can versin. Canlı olmayan bir toprak ile zincir kırılır.

Toprağın canlılığından maksadımız, toprağı oluşturan organik malzemeler ve bitki köklerinin yanısıra topraktaki diğer canlılar ve mikroorganizmalardır. Bu organizmaların bir kısmı fermente edilmiş çiftlik gübresinden (ki fermente edilmiş olması zararlıların elimine edilmiş olması anlamına da gelir), organik malzemelerden yapılmış komposttan ve killi bahçe toprağından gelir. Mikroflora, bu toprağa ekilen bitkilerin köklerince de geliştirilir. Elbette, mikroflorayı daha da zenginleştirmenin yolları var. Mikoriza mantarları ve diğer yararlı bakterilerin çeşitliliği toprağınızın tek bir ekosistem gibi davranmasında yararlı olacaktır.

Uzun sözün kısası adalardaki toprağınız tamamen organik maddelerden oluşan, her türlü besin elementlerini, bu besinleri bitkiler için yarayışlı hale getiren bakteri ve mantarları ve toprak solucanları gibi yararlıları içeren bir sistemin oluşmasına ve sürekliliğine uygun olmalıdır.

Bitkiler:

Sebze adalarına ekilecek dikilecek bitkiler, bunların dikilme şekilleri, biribirlerine göre olan durumları işin bir diğer çok önemli ve nihai sonucu belirleyen yönüdür. Bunun için kendinizce farklı düzenler düşünebilirsiniz. Temel prensip aynı ada içinde bulunan bitkiler biribirini seven, çeşitli şekillerde biribirlerini destekleyen ve yardımcı olan türler olmalıdır.

Bizim uyguladığımız mantık, her adada bir sarmaşık sebze belirleyip, sonra da bu sebzenin etrafını o sebze ile uyum içinde gelişebilen başka sebzelerle desteklemek buna ilave olarak gerek toprak içinde kökleriyle gerek toprak üstünde çiçekleri ve kokularıyla sebzelerin daha iyi ve güzel ürün vermesine yardımcı olacak, zararlıları sistemden uzak tutacak, faydalıları ise sisteme davet eden çiçek ve otları belirleyip ona göre ekmek ve dikmekti.

Bu mantık, bitkileri geleneksel tarımda yapılamıyacak kadar biribirine yakın yakın dikme imkanı verdi. Elbette bitkilerin ada içindeki pozisyonları da çok önemli idi. Uzun güneşlenme süresi seven sebzeler için bu imkanı vermek, sarmaşık özelliğindekiler için kafes yerlerine dikkat etmek, gölge sevenleri buna göre konumlandırmak gibi oldukça karmaşık sayılabilecek noktalara dikkat etmemiz gerekti. Çok özetle, yapmaya çalıştığımız doğanın kendine ait düzeninin ve uyumunun sebze adalarında varlığını sağlamaktan ibaretti.

Su ve sulama:

Sebze adalarının su kullanma mantığı da geleneksel sebzeciliğe göre tamamen farklı. Adaların bulunduğu yerde damlama sulama tesisatımız olduğu için damlama borularımız orada zaten vardı. Fakat biz damlama sulama sistemini hiç kullanmadık. Hem gerek olmadı hem de bu sistemin sulama ihtiyacının farklılığından kaynaklandı. Sulamayı hortumla ve sadece su istiyen bitkilerin sulanması şeklinde yaptık. Sulama aralığını uzatmak ve kullanılan su miktarını epey azaltmak mümkün oldu. Adalarda haftada iki kez ve toplam 9 ada için 10 dakikayı geçmeyen sulama yapmak gayet yeterli oldu.

Toprak uygun ise ve bitkiler gerçekten doğanın doğal düzenine uyumlu olarak konumlandırılmış ise sebze adasını oluşturan ekosistem kendi içindeki su regülasyonunu mükemmel bir şekilde kendi kendine yapabiliyor.

Tohum Ağı ya da Nefs-i Müdafaa

Meşum GDO meselesi kabus gibi üzerimize çökmüş, bizi de haliyle kara bir düşüncedir almıştı.  Nedir, ne değildir, nasıl önlenir, ne yapılabilir sorularına yanıt ararken Yalova'da yapılacak "Tohum Ağı" toplantısına bir davet aldık. Dünyanın bir çok ülkesinde sivil toplum gruplarınca yürütülen, varolan tohumları, bio çeşitliliği korumaya yönelik girişimlerden zaten haberimiz vardı. Bu pek özendiğimiz çalışmalardan birinin ülkemizde de başlatılmış olduğunu öğrenmek içimize su serpti. Kalktık gittik, iyi ki de gitmişiz, olağanüstü güzellikte, pırıl pırıl insanlarla tanıştık, yeniden geleceğe dair inanç ve umutla dolduk. Evet, orada sizi, bizi çocuklarımızı ve geleceği düşünen, bu işe gönül vermiş, bilgi ve birikimlerini, emeklerini, zamanlarını samimiyetle ortaya koymuş insanlar vardı. Artık bu harekete destek olmak boynumuzun borcu. Geleceğe umutla bakabilmek için hepimizin bu çorbada tuzu olmalı. Zor değil, eski çıkılar açılsın, dedelere ninelere sorulsun elde kalan tohumlar bulunsun, yeniden hayata döndürülsün, ekilsin, büyütülsün, kaybolmasın. Çocuklarımıza bu en değerli varlıkların önemi anlatılsın. Tohum Ağı grubundan sevgili Zeynep Bilgi Buluş'un toplantıya ilişkin yazısı duyulsun, duyurulsun:

 “Politikaları değiştiremiyorsan, kendini değiştir.” Yunan Peliti Tohum Paylaşım Ağı lideri Panayotis Sainatoudis’in Türkiye’nin yeni gelişen Tohum Ağı’na verdiği mesajı buydu: “GDO, hibrit tohum, endüstriyel tarım kimyasalları ile mücadele edemediğin noktada, yaşam tarzını değiştir ve yerel tohumları bulmayı, ekmeyi, büyütmeyi, saklamayı, paylaşmayı öğren. Hem sen mutlu bir yaşam sür, hem doğa kazansın”.Türkiye’de yarınlara yerel ve köylü tohumlarını taşıma misyonu üstlenen Muğla’dan Kars’a çeşitli illerden 20 tohum dostu 14-15 Kasım’da Yalova’da buluştu.  Aralarında, Meyve Mirası Grubu, İmece Evi, Boğatepe Çevre ve Yaşam Derneği, Emanetçiler Derneği, , Başka bir Gıda Mümkün Girişimi’nin olduğu 10 sivil toplum örgütü temsilcisi, bir adil organik gıda ticaret şirketi, bir yayınevi, avukatlar, küçük çiftçiler ve gönüllülerin buluşmasına, Yunanistan Peliti Tohum Paylaşım Ağı ve Fransız Küçük Çiftçi  Sendikaları Konfederasyonu’ndan katılımcılar katkı verdi.  Buluşmanın gündeminde genetiği değiştirilmiş organizmalara (GDO) karşı eylemler, tarımsal kimyasallarla mücadele, hukuk savaşları yoktu…“Kirlenen gıda sektörüne inat, doğa-dostu yerinde üretken yaşamlar için yerel tohumları kendin koru-kendini koru” fikri ağır bastı: “karanlıktan korkmak yerine, bir ışık yak” toplantının akıllarda kalan cümlesi oldu.

Bu vizyon içinde Türkiye’nin Tohum Ağı; Balıkesir, Çanakkale, Aydın, Samsun, Kars, Çorlu, Kastamonu, Muğla, İzmir’de “tohum ambarları” girişimini başlatıyor.

Tohum ambarları, ilk çağrıştırdığı gibi tohumların depolanacağı yapıları değil,  tohum ve tohumun bilgisini derleyen ve paylaşan insanları tanımlıyor. Bunlar öncelikle bölgelerindeki yerel ve nesilden nesile aktarılmış atadan kalma köylü tohumlarının varlığını araştıracak; bunların yerinde üretiminin takipçisi olacak, bir kısmını kendi arazisinde ekip, paylaşım için çoğaltacak ve az miktarda numuneyi tohumluk olarak saklayacak.  Ayrıca bulunan yerel ve köylü çeşitleri basit bir sistemle fişlenecek ve bir web sayfası altında elektronik olarak defterlenecek. Bu tohumların paylaşımı için ayrıca ilki eylül 2010’da Balıkesir’de olmak üzere her yıl tohum takas festivalleri düzenlenecek.

KÖYLÜ ÇEŞİTLERİ VE GIDA GÜVENLİĞİ

Türkiye’nin biyoçeşitliliğinde, tarımında ve kültüründe önemli yeri olan, laboratuvarlara girmemiş, hatta kimi yerde bir köyün sınırlarından çıkmadan yüzyıllardır ata topraklarına ekilmiş tohumların devamlılığı gıda güvenliğimizin de garantisi. Tarımda tek tipleşme; toprağa uyumsuz, hastalık, kuraklık ve böceklere karşı hassas tohumların yaygınlaşması gıda güvenliğimizi tehdit ediyor. Tarımsal ürünlerde sadece üretim-hasat kolaylığı, verim ve pazarlama avantajlarına göre yapılan ıslah çalışmaları, besin değerlerinde önemli düşüşler meydana getirdi. Oysa, yüzyıllar içinde geçirdiği evrimle toprağına bağlı, dayanıklı yerel çeşitler küresel iklim değişiminde oluşabilecek ani değişimlere de en kolay uyum sağlayabilecek çeşitler olabilir.

FRANSIZ TOHUM MÜCADELESİ

Toplantıda, barışçıl hava estiren Yunanlı davetlilerin yanında, Fransız küçük çiftçi sendikaları konfederasyonundan gelen katılımcılar, Fransa’nın eylemci yüzünü tanıttılar. Fransa’da yerel ve köylü tohumların korunması için değişik ayaklardan çalışmalar sürüyor. Bunların en eylemcilerinden Kokopelli Tohum Vakfı’nın halen 6 binin üzerinde vakadan mahkumiyeti var. Suçları yerel tohum satışı. Türkiye’nin de mevzuatını uyumlaştırdığı AB kurallarına göre yerel ve köylü çeşitlerinin halen ürün satışı serbest ancak, bunların tohumluk satışı yasak. Kokopelli ise tükenmeye yüz tutmuş yerel tohum mirasını çoğaltmaya, takasa ve satışa devam etmenin bir temel hak olduğunu savunuyor ve yüklü tazminatlara inat satışa devam ediyor. Fransa’nın bir diğer girişimi Köylü Tohumları Ağı ise yerli tohum çeşitliliğinin gayriresmi olarak kayıt altına alınması ve takası için çalışıyor.

TÜRKİYE'DE GİRİŞİMLER

2007’de Buğday Derneği ve Emanetçiler Derneği'nin sekreteryası ile başlayan buluşmaların,  ev sahipliğinde devam eden bu dördüncüsü ile kısaca tohum ağı olarak bilinen, “Türkiye’nın Tarımsal Biyoçeşitliliğinin Korunması için Tohum Ağı”, ilgili tüm tarafları bir araya getirmeyi hedefliyor. Gıda ve beslenme kültürü erozyonuna rağmen, tarımsal çeşitliliği koruma çabasında çeşitli sivil örgütler ağ içinde bölgelerinde etkili çalışmalar yürütüyor: Meyve Mirası Grubu, Muğla’nın 10 ilçesinde 28 meyve türünde 400’ün üzerinde yerel meyve adı saptadı, bunlardan 200’ünü örnekledi, halen bunların kaç çeşit ve tipe ayrıldığının araştırmasına devam ediyor. Ayrıca bölgede yeni kurulan meyve bahçelerinde yerel çeşitlerin tercih edilmesi için çalışıyor ve Datça’da bir kooperatif ile yerel bademlerin işlenerek değerlenmesine yardımcı oluyor. Boğatepe Çevre ve Yaşam Derneği, Kars’ta 6 köyde, yüzlerce çiftçi ile başta kavılca olmak üzere yerel buğdayların ve yerel ketenin organik üretiminin yaygınlaşmasına çalışıyor. Kirazlı Köyü Ekolojik Yaşam Derneği (Aydın) yerli osmancık üzümleri, karakirazları ve yerli sebze çeşitlerinin devamlılığı için pazar imkanlarını geliştiriyor. İmece Evi (İzmir), Meyvelitepe (Karamürsel), Parslar (Çorlu), Emanetçiler (Balıkesir) gibi girişimler halen yerel tohumların derlenmesi ve çoğaltımına katkı veriyor. UNDP GEF Küçük Destek Programı (SGP), 2006’dan bu yana, Türkiye’deki yerli ve köylü çeşitlerin korunmasında sivil toplum çalışmalarına ve tohum ağının gelişimine destek sağlıyor.

Sabri Babanın Fırını

Fırın Kardeşliğinin yeni üyesi Sabri Babanın Fırını. Sabri Baba, Hasan beyin babası. Hasan beyle uzun bir süredir haberleşiyoruz. Fırının planlanması ve yapımı sırasında pek çok detayı paylaştık. Sonunda mis gibi güveçte fasulye kokularıyla birlikte fırının hikayesi de ulaştı. Sözü Hasan beye bırakıyorum.

Selamlar,

Adım Hasan Oktar İstanbul’da ikamet etmekteyim. Aslen Kırklareli, Babaeski, Sofuhalil Köyündeniz.

2000 yılında köyümüze ev yaptık. Babam oraya yerleşti bizde fırsat buldukça hafta sonları gidiyoruz. Dokuz yıldır evin ve bahçenin düzenlemesi devam ediyor. Bu arada aklımızın bir köşesinde olan fırına bir türlü başlayamamıştık ta ki Meyvelitepe sitesi ile tanışana kadar.

Meyvelitepe sitesi her şeyi o kadar ayrıntılı anlatmış ki başlamamak için hiçbir sebep yoktu. Fırın ile ilgili sayfalarını bir solukta okuyup ve çıktılarını aldıktan sonra kendimize uyacak şekilde bir plan tasarlayıp işe koyulduk.

Öncelikle fırının yerini tespit ettik zaten fazlada seçeneğimiz yoktu. Daha önce ateşlik olarak kullandığımız odunluğun yanındaki yere karar verdik. İşe öncelikle çatıdan başladık çünkü tavan çok alçaktı ve yerden yüksekliği fırın için yeterli değildi.

Daha sonra tabana temel için beton atıp 160cm’e 120 cm ebatlarında yan duvarları ördük. Kenarlara bir sıra  harman tuğlası ile ördük ve  içine perlit çimento karışımını döktük. Bunu üzerine taban tuğlaları geleceği için terazide olmasına dikkat ettik.

İki üç gün kurumasını bekledikten sonra Taban tuğlalarının arasındaki boşlukları şamot ile kapattık.

Taban tuğlalarının kuruması için yaklaşık bir hafta bekledikten sonra 90 cm çapında strafordan yaptığımız kalıbın etrafına ateş tuğlalarını örmeye başladık. Bu ateş tuğlalarını ucuz olduğu için delikli aldım tanesi 1 TL’ye geldi.

Fırın ağızı için 50cm’lik kemerli tuğla,  50cm tünelden sonra dış ağız içinde 60 cm’lik kemerli tuğla kullandık. Böylelikle fırının ağız kısımlarını bitirmiş olduk.

İki kemer arasındaki baca gelecek olan yere iki adet L demir koyduk.

Baca tuğlası örecektik fakat elimizde fazla harman tuğlası olduğu için bunları değerlendirelim dedik ve harman tuğlalarıyla bacayı ördük.

Bundan sonra sıra işin en zor kısmı olan kubbeye gelmişti. Kubbede maliyeti düşürmek için harman tuğlası kullandık. Taş motoruyla ikiye böldüğümüz tuğlaları  örerek tahminimizden daha kolay bir şekilde bitirdik. Kubbenin dış kısmına da sıva yaparak fırınımız kullanıma hazır hale geldi.

Fırınımızı yakmak için sabırsızlanıyorduk fakat onca emekten sonra riske girmemek için 15 gün beklemeye karar verdik.

Bu sürenin sonunda ilk günler çimento torbaları daha sonra çalı çırpı yakarak denemelere başladık. Fırın ısıya alıştıktan sonra harlı bir ateşle kalın meşe odunlarını yakarak yükselebileceği en yüksek ısıya çıkardık.

Bu sırada kubbede ufak çatlaklar oluştu. Bunlarıda tamir ettikten sonra artık mis gibi köy ekmekleri, pideler, fırında güveçler bizleri bekliyordu teşekkürler Meyvelitepe…

 

Hasan beyin ve Sabri babanın ellerine sağlık. Fırınlarında aileleriyle birlikte ekmekler, pideler, güveçler pişirip afiyetle yeme mutluluğunun daim olmasını diliyoruz.

Hurmalar

Yine hurma zamanı geldi. Geçen yıl hurma kurutmayı tanıtmamızdan sonra bu yıl pek çok kişi hurma kurutma faaliyetine girişti. Çevremizden ya da köyden olanlar tadına bakma fırsatı bularak bu yıl hurmalarını kurutma kararı vermişti. Pek çok kişi de henüz tadına bakmadığı halde mantıklı bulduğu için hurma kurutuyor.

Çok güzel bir meyvenin sadece kısa bir dönem değerlendirilmesi yerine tüm yıl tüketilebilecek bir lezzet olarak yaygınlaşması sevindirici, keyif verici bir şey.

Hafta sonu yaklaşık 600 kadar hurmayı soyduk, saplarından dörderli beşerli iplere bağladık, kaynar suya batırıp çıkardık ve sundurmanın altında özel olarak hazırladığımız çıtalara bağladık.

Ağaçta hala bir bu kadar daha hurma var. Bir kısmını olgunlaşmaya bırakacağız. Kalanını da soyup kurutmaya devam edeceğiz. Olgunlaşmış hurmalar için de ayrıca başka bir muhafaza ve değerlendirme şeklimiz var. Tabii ki o da çok leziz. Ondan sonraki bir yazıda bahsederiz.

Bu yazıyı yazarken bir yandan da TV'deki GDO tartışmasını izliyorum. Sabancı Üniversitesinden bir genetikçi, bir de toksikoloji uzmanı biribiriyle paslaşarak GDO'lu ürünlerin ne kadar iyi, ne kadar sağlıklı olduğunu anlatmaya çalışıyorlar.

Neymiş, mısıra Bacillus Thuringiensis geni koyulduğunda zehirsiz mısır üretilmesi mümkün oluyormuş, bu sebeple de çevreye ve sağlığa çok yararlıymış. Diyor ki sn.genetikçi prof, mısır da doğadan Bacillus Thuringiensis de doğadan, bundan daha doğal ne olabilir ki(ymiş). Toksikçi hemen atlıyor, GDO'lu ürünlerin sağlığa zararlı olduğuna dair bir kanıt da yokmuş zaten. Hem Bacillus Thuringiensis'i "organikçiler" kullanırmış (buradan GDO'ya bir pay biçiyor).

İkidebir de "bilimsel" lafını cümlelerinin arasına sokup söylediklerine saygınlık ve inanılırlık kazandırmaya çalışıyorlar. Açıkçası onlar adına utandım.

"Organikçi" olmaya çalışan bizler de Bacillus Thuringiensis bakterisi içeren, organik sertifikalı bir ürünü kelebek larvalarına karşı doğal düşman olarak gerektiğinde kullanıyoruz. Fakat, Bacillus Thuringiensis'in bir geninin mısırın DNA'sının içine konması, dolayısıyla da görünüşü mısıra benzeyen ama artık başka bir DNA'ya sahip bir bitkinin yaratılması başka bir şey. Genetik uzmanı bir profesöre GDO'yu böyle anlattıran nasıl bir motivasyon olabilir ki?

Mısır çok eski bir bitki. DNA'sında tırtıl öldüren bir gen olması gerekiyorduysa olurdu zaten. Mısırın DNA'sını değiştirerek çevreye yararlı olunacağı iddiası için ise ne diyeceğimi bilemedim artık.

Anladığım bunlara kısırlık geni de konmuyormuş. Yani çapraz tozlanma ile normal ırkları da kirletebilecek. ABD ve Kanada'da bu kirlenmenin oldukça yaygın olduğunu da biliyoruz.

Bitki DNA'larının değiştirilmesi, kimyasal gübre sanayileri ve binlerce değişik zehirden sonra tarımın bir sanayi şeklinde yürütülmesinin kaçınılmaz bir noktası. Çevre filan kimsenin umurunda değil. "Çevre", fikri satmak için satır aralarında kullanılan bir malzemeden ibaret. "İnsan" ise cebinden parası alınması gereken tüketici. Maksat maliyetler düşsün, kar artsın, transgenik tohumlar vasıtasıyla insanın yiyeceğine de hakim olunsun. 

Profesörler hala konuşuyor. Karşı tezi savunan sağlıkçı profesöre her yönden saldırıyorlar. Bu arada Koruma Kontrol Müdürü de telefon ile katıldı. Özrü kabahatinden büyük bir açıklamayı kamu oyuna sunmakla meşgul. Diyor ki, etiketlere GDO yoktur ibaresinin yazılması yasakmış, haksız rekabet olurmuş, zaten %09'a kadar GDO'lu katkı GDO'suz sayılırmış. Olmayan bir şeyin de yazılmasına gerek yokmuş. Bir takım bilim kurulları sağlığa zararlı olmadığı şeklinde rapor verirlerse sorun yokmuş vs. Ne yazık. İster istemez çernobil olayından sonra ilgili bakanın ekranlarda çay içmesini hatırladım. Burada tek söz konusu edilmeyen "insanlar". Birileri onların adına karar veriyor zaten. "Ben binde bir bile içinde GDO'lu bir şey olan istemiyorum" deme hakkımız yok anlaşılan.

Konuşmalar devam ediyor. GDO'nun ne olduğu çok konuşuldu, yazıldı çizildi. Fakat görünen o ki bundan sonra yapılabilir olanları hep birlikte çok tartışacağız.

Hurmalara dönersek, nasılsa satmıyoruz, etiketimiz de yok. Göğsümüzü gere gere söyleyebiliriz, bunlarda GDO yok, binde bir bile yok. Kurutuldukları için kışın da yenirler, yazın da. Üstelik bu hurmaları yaz aylarında yemenin de hiç bir mahzuru yok :)

Tam da GDO tartışmalarının üzerine geldi. Kurutulmuş hurma çok iyi bir çikolata alternatifi. Şimdi tam hurma zamanı. Herkese hurma kurutmayı tavsiye ediyoruz. Manavdaki karpitlenmiş hurmalar kurutmak için işe yaramaz. Büyük şehirlerde yaşayanlar, bu hafta sonu şehir dışına çıkın. Bir hurma ağacı bulun, sahibiyle konuşup meyvelerini satın alın. Pişman olmazsınız.

Bize yakın hurma bahçesi olan bir dostumuz bu hafta sonu hurmalarını toplayıp İstanbula götürdü. Kurutacak olanlara verecek. İlgilenen olursa bize mesaj yazın irtibat sağlayalım.

Güncelleme: Hurmanın kurutulması ile ilgili ayrıntılı tarifi bir kez daha vermek herkesin işini kolaylaştıracak gibi görünüyor. Aldığınız turunculaşmış, ancak henüz hiç yumuşamamış hurmaları (çikolatalı ya da diğeri farketmiyor) elma gibi soyduktan sonra sapından, sapı yoksa paket gibi, pamuk ip veya çok ince olmayan sağlam bir iplikle bağlayın. İpten tutarak kaynamakta olan suya daldırın ve içinizden 10'a kadar sayıp, hurmayı çekin. Kaynar suya girip çıkmış hurmaları hemen veya bir tepside biriktirdikten sonra hazırladığınız bir çıtaya birbirlerine değmeyecek şekilde, yağmur almayacak, havadar bir yere asın. Güneş görmeleri şart değil, rüzgar alırlarsa daha çabuk kuruyorlar. Asılan hurmalar bir süre sonra suyunu kaybettiğinden biraz kararıp küçülecektir. Bir süre sonra hurmaların renkleri günkurusu kayısıdan daha koyu kahve olacaktır. Bu esnada üstlerinde beyaz, pudra şekerine benzer tozumsu bir madde oluşmaya başlayabilir, aslında böyleleri daha makbul, ama hepsinde olmayabiliyor. Kuruma süresi hava şartlarına bağlı olarak bir ila iki ay sürebiliyor. Lakin ikinci haftadan sonra tadına bakmaya başlayabilirsiniz. İyice kuruyan hurmalar kuru ve havadar bir ortamda, örneğin bir sepette muhafaza edilebiliyor. Yılbaşından sonra ise hediyelik poşetlere koyup sevdiklerinize götürebilir (tabii yeterince yapmışsanız), evde de jelatin poşetlerde saklayabilirsiniz. Yapacak olanlara şimdiden kolay gelsin ve afiyet olsun.

Mevsim Geçişi

Artık sonbaharın ortasındayız. Dünden itibaren yağmurla birlikte esen sert poyraz yaz-sonbahardan, sonbahar-kış dönemine girdiğimizin bir işareti. Bugüne kadar ısıtılmasına gerek duyulmayan evlerin kiminde sobalar yandı, kiminde kaloriferler.

Bu hafta sonu hurmaları toplayıp kurutmak üzere soymayı planlamıştık oysa.

Mevsim geçişini bahçede de tüm canlılığı ile belirgin şekilde yaşıyoruz. Dün ve bugün bahçeye giremedik ama ondan önceki bir kaç gündeki duruma birlikte bakalım.

Sebze adaları hala ayakta. Oysa, adaların dışına diktiğimiz yaz sebzeleri çoktan ya söküldü ya da terkedildi. Bu vesileyle Sebze adaları tekniğinin mevsim sebzelerinin yaşam ve verimlilik sürelerini de uzattığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Bunun sebebi muhtemelen adalardaki mikroflora sebebiyle oluşan güçlü kök yapıları, mevsim sebebiyle zorlaşan koşullarda bile beslenebilmeleri, dirençlerinin artmış olması, özellikle de birlikte dikildikleri kardeş bitikilerle dayanışmanın verdiği fazladan güç olsa gerek.

Sonuna çok yaklaşmış olsa bile hala dalında kızaran, her biri yarım kilodan fazla pembe domateslerimiz.

Güzellikleri, nefis lezzetleri ve aromalarıyla eski göz ağrımız turuncular.

Hava soğumuş, güneş azalmış, geceleri çiğ, hatta kırağı yağarmış, ne gam. Siyah cherry domatesler salkımlarında fabrika gibi çalışıyorlar.

Bu yıl patlıcana gark olduk. Hala veriyorlar. Artık ne yapacağımızı şaşırdık. Konu komşu, akraba da talep etmiyor. Oysa hepsi topu topu 12 kök kadardı.

Bu durumda, adalarda bizi hiç yalnız bırakmayan, hala tüm güzellikleriyle gözümüzü okşayan kadifelerin bildiklerimizin dışında da mutlaka önemli bir rolü olmalı.

Mutfak otları için yaptığımız adalarda da durum farklı değil.

Kalıcı ıspanaklar (perpetual spinach) yaz başından itibaren kimbilir kaçıncı yapraklarını veriyorlar. Bu kadar az bir alanda, bu kadar uzun süre ve bol miktarda üreyebilen, her türlü besince çok zengin başka bir sebze yoktur herhalde. İhtiyacımız olmadığı zaman bile yaşlanan yaprakları koparıp yenilerinin gelmesini teşvik ediyoruz.

Rokalar devleşti. Koparılan iki sap bir salataya rahatça yetiyor.

Bunların dışında, yabani rokalar, maydonozlar, taze soğanlar, kıvırcıklar, salata yaprakları, kırmızı pancarlar, uzun sarımsak filizleri havanın serinlemesiyle daha da canlandılar sanki.

Kış sebzelerimiz de boş durmayıp olgunlaşmaya başladılar.

Birkaç karnıbahar kesip yedik bile. Pazardan alınanlardan kesinlikle farklı.

Olgunlaşan brokolileri bekletmeden kesiyoruz. Onlar da yaprak aralarından uçlar uzatarak yeni çiçeklerini hazırlıyorlar. Bu kışın brokolileri yaz döneminin patlıcanları gibi olacak galiba.

 

Pırasa üzerine kırağı düşmeden yeme olgunluğuna gelmezmiş. İlk denememizde serttiler. Bu hafta pişirdiğimizde mükemmel oldular. Ispanaklardan bir süredir topluyoruz zaten. Bahara kadar devam etmesi için farklı yerlere kademeli olarak ektik.

Bunlar dışında lahanalar iyice sarılıp kesilecek duruma geldiler. Kerevizlerden sökmeyi henüz denemedik. İyice büyüsün kökleri, hiç acelemiz yok. 

Bunlar olup biterken hala çilek topluyoruz.Yaz başından itibaren hiç çileksiz kalmadık.

Kocayemiş fidanları da meyvelerini olgunlaştırdı. Aynı zamanda da gelecek sonbaharda olgunlaşmak üzere minik, çan şeklindeki beyaz çiçeklerini salkım salkım açtılar. Üzerinde hem meyvesi hem de bir yıl sonrasının çiçekleri olan bir başka bitki var mıdır acaba?

Ağustosta kalıcı yerlerine diktiğimiz ve meyve veren 25 gojinin yanına 25 goji fidanı daha diktik. Böylece 50 gojilik minik bir bahçemiz oldu. Geride 50 kadar daha fidanımız var. Onlara da uygun yerler bulmamız gerekecek. Bu arada her fidandan üçer beşer de olsa hala günde birer avuç goji topluyoruz.

Bir de bahçenin yerlileri var. Onlar istedikleri yerde, istedikleri zaman boy gösteriyorlar. Bahçedeki pek çok yenebilir ottan biri de bu yabani pırasalar.

Mevsim geçişi, iklim, renkler, bitki örtüsü ve diğer canlılarıyla huzurlu ama tarif edilmesi güç, belki biraz fantastik duygular yaratıyor.

Bugün Bostancık'tan Pınar ve Tuğrul ziyaretimize geldiler. Çok güzel zaman geçirdik. Konuşacak ne çok şey varmış. Pek çok konuya değinemedik bile. Bahçenin kestane kabaklarından ilk kabak tatlımızı birlikte yedik.

Uluslararası "350" eylem çağrısı - 24 Ekim 2009

 Bu  bir davetiye

"Bu bir davetiye – birlikte bir hareket başlatmak, küresel ısınmaya dur demeye bir gün ayırmak için bir davetiye." 

İş, ev, sorumluluklar... Tüm bunların arasında yüz yüze olduğumuz bir gerçeği de unutuyoruz... İklim değişikliği... Henüz vakit var... Yapabileceklerimiz de var... Buna inanlardan sizlere bir davet var... İşte davet mektubunuz...
Sevgili Dünya...
Bu bir davetiye – birlikte bir hareket başlatmak, küresel ısınmaya dur demeye bir gün ayırmak için bir davetiye.

 

350 Org. Flickr Fotoğraf Albümünden

Biz dünyanın dört bir yanından bir grup insanız, yaşlı ve genç, bilim insanları, yazarlar ve aktivistler olarak ortak bir amaç için buluştuk. Dünyadaki en önemli sayının ne olduğunu biliyoruz: 350. Bu sayıyı dünyanın bugüne kadar karşılaştığı en tehlikeli krizi çözmek için nasıl kullanmamız gerektiğini de biliyoruz. Ancak bunu sadece sizin yardımınızla başarabiliriz.
Bir sene önce dünyanın en önemli hava bilimcilerinden NASA’nın James Hansen’i ve yardımcılarının yaptıkları araştırmalar ve çalışmalar çok önemli sonuçlar ortaya çıkardı. Eğer atmosferdeki karbondioksit miktarını 350 parça / milyona indiremezsek dünyamızın medeniyetlerin oluşmasına ve canlıların yaşamasına imkân veren yapısını tamamen kaybedeceğiz. Dünya’nın bildiğimiz Dünya olabilmesi için atmosferdeki karbondioksit miktarının 350 parça milyonun altında tutmak zorundayız.
Kötü haber 350 parça / milyon sayısını çoktan geçmiş olmamız – şu an atmosferdeki karbondioksit miktarı 389 parça / milyon. Bu nedenle kutuplar eriyor, kuraklık her yeri etkiliyor, bu nedenle sıtma gibi bulaşıcı hastalıklar yayılarak daha önce görülmedikleri yerlerde salgın haline geliyorlar.
İyi haber ise, ne yapmamız gerektiğini biliyoruz. 350 sayısını hedefleyerek atmosferdeki güvenli karbondioksit miktarına geri dönebiliriz. Bunun için en güzel fırsat bu Aralık ayında Kopenhag’da gerçekleşecek. Dünya liderleri yeni bir iklim politikası belirlemek için Aralık ayında Kopenhag’da buluşuyorlar. Bizim görevimiz liderlerimizin çevre (ve bizim geleceğimiz) için doğru kararları aldıklarından emin olmak: en yeni bilimsel bulgulara, yani 350 sayısına, dikkat ettiklerinden emin olmalıyız.
Planımız şu: 24 Ekim günü sizden yaşadığınız yerde dünyadaki en önemli sayıyı (350) herkes tarafından görünebilir hale getiren bir organizasyon düzenlemenizi istiyoruz. Bugün itibarı ile sitemize kayıt edilmiş 500’den fazla organizasyon var – örneğin tam 24 Ekim günü Abikalike, Nijerya’da ve TKTK’de yöreliler bir kampanya ile 3,500 ağaç dikecekler. Bu sivillerin, sizin gibi insanların bugüne kadar iklim değişikliği için organize ettiği en büyük hareket olacak. Şu ana kadar 50’den fazla ülkeden insanlar bu sorumluluğu yerine getirmek için 24 Ekim günü çalışmaya söz verdi. Ancak bu hareketi büyütmek zorundayız – sizin, şehrinizin, köyünüzün ve ülkenizin desteğine ihtiyacımız var.
Bunu gerçekleştirmek zor değil – size fikir ve uygun materyalleri bulmakta yardımcı olabiliriz. Ancak ilk adimi atıp gerçekleştirmek istediğiniz organizasyonu 350.org adresinde kayıt etmeniz, arkadaşlarınızı ve komşularınızı planlarınızdan haberdar etmeniz gerekiyor. Dâhil olduğunuz grupları da harekete geçirin – okulunuz, okul aile birliğiniz, arkadaşlarınız, dans kulübünüz..  İnsanlar yardım etmek isteyeceklerdir, özellikle bu girişimin ne kadar önemli olduğunu anladıklarında. Bu enerji tasarrufunu sağlayan elektronik aletler kullanmaktan bile daha önemli – bu dünyanın enerji politikalarını etkilemek için karşımıza çıkacak nadir fırsatlardan bir tanesi.  24 Ekim günü,  Kopenhag’da Aralık ayında gerçekleşecek Birleşmiş Milletler çevre konferansından tam 6 hafta önceye denk geliyor. Ve 24 Ekim günü, bilim adamlarının söylediklerini dünyaya dinletmek için sahip olduğumuz en büyük ve belki de en son şans.
Amacımızı yalnızca küresel bir hareket ile gerçekleştirebiliriz – ve bu hareket çoktan dünyanın dört bir yanını sarmaya başladı. Kamerunlu çiftçiler, Çin’de öğrenciler, hatta dünya kupası kayakçıları 350 sayısını duyurmak için çalışmaya başladılar. Kiliseler çanlarını 350 kere çaldılar, Budist rahipler sırtlarını Himalaya dağına yaslayarak vücutları ile 350 sayısını oluşturdular… 350 sayısı her dilde aynı, her kültürde ses buluyor, bu nedenle bugün 350’dan daha önemli bir mesaj ve bilimsel kanıt yok.
Bunu insanlığın önündeki son sınav olarak düşünebilirsiniz.  Atmosferimizi ve geleceğimizi kurtarmak için gereken cesareti, sorumluluğu ve yaratıcılığı çok geç olmadan bulabilecek miyiz?  Sizin yardımınız ile 24 Ekim’i geleceğimiz için doğru şeyi yapabileceğimizi gösterdiğimiz mutlu ve umutlu bir güne dönüştürebiliriz!
Bize katilin ve 24 Ekim organizasyonunuzu internet sitemizde kayıt ettirin,
Hep birlikte çalışmaya devam etmek umudu ile,

Bill McKibben – Yazar ve Aktivist- ABD
Vandana Shiva - Physicist, Aktivist ve Yazar – Hindistan
David Suzuki – Bilim Adamı, Yazar ve Aktivist - Kanada
Bianca Jagger – Dünya Gelecek Konseyi Başkanı  (World Future Council)  - İngiltere
Tim Flannery - Bilim Adamı, Yazar ve Gezgin –Avustralya 
Bittu Sahgal -  Sanctuary Dergisi Editorü - Hindistan
Andrew Simmons – Çevre Savunucusu – St. Vincent ve Grenadines
Christine Loh - Çevre Savunucusu ve Parlamenter- Hong Kong

Bu yazı "Küresel Eylem Grubu" web sitesinden alınmıştır.

350 logosunu blogunuza buradan yükleyebilirsiniz.

Organik Bahçe - Mutlu Sonuç -2

Yine bir zeytin zamanı geldi. Geçtiğimiz bahardan itibaren zeytinimizi kurda kuşa kaptırmayacağız diye başlangıçta araştırma, sonrasında çalışıp hem zehirsiz olsun, hem verimli ve iyi olsun, hem de kurtsuz olsun diye günlerce çalışma ve merak, yaptıklarımız işe yarayacak mı diye.

Aylar geçti. Hazirandaki küçük sarı çiçekler önce minik yeşil yuvarlaklar oldu. Güve gelmesin diye tuzaklar kurduk, yaz ortasında kar yağdırdık bahçeye. Kaolin kiliyle kapladık her yeri sinekler gelmesin diye. Peygamber develeri, uğur böcekleri dostumuz oldu. Gördüğümüzde rahatsız etmemek için elimizden geleni yaptık.

Sonra, taneler tüm güzellikleriyle irileştiler. Mevsim ilerledi, tanelerin renkleri dönmeye başladı.

Zeytinciler bilir. Renkleri dönmeye başlayan zeytinlerden bir kaç hafta yetecek kadar hemen toplanır. Çeşitine göre kırarak veya çizerek, tuz kullanmadan hızlıca tatlandırılır ve sabah akşam bu nefis lezzetten sayısı belirsiz yenir. Herkesin önünde bir tepe zeytin çekirdeği olur her defasında. 

Kalamata çeşidi zeytinlerimizi toplamaya başladık. Samanlı çeşitinden ise mevsimin ilk çizik zeytinlerini yapacak kadar topladık. Samanlının daha zamanı var. Kasıma kadar dalında bekleyip kıvırcıklaşması gerekiyor.

Buralarda zeytin dalından teker teker elle toplanır. Silkelenmez, makineyle de toplanmaz. Toplanan zeytin berelenmesin diye nazikçe sepetin içine konur. Tabii ki sepetlerin de karamürsel sepeti olması gerekiyor.

Geçen hafta sonu toplayıp çizdiğimiz kalamata ve samanlı zeytinlerimizi 6 gün sonra yemeye başladık.

Daha bir hafta önce toplandıkları için henüz hafif baharlılar. Haftaya kadar o da kalmaz ama sanırım zeytinler de bitecek.

Bahçede zehirli ve kimyasal hiç bir şey kullanmadık. Bizden önce de ağaçların bakımsız olduğunu biliyoruz. Doğuda bahçelerine gidenlerin kullandıkları bir yol, batıda ormanlaşmış işlenmeyen bir arazi, kuzeyde ilaçlanmayan bir cevizlik, güneyde de sadece bizim kullandığımız çıkmaz yol var. Yani, bize bitişik ilaçlanan hiç bir yer yok. Bölgede havadan ilaçlama yapılmıyor. İşlek yollara epey uzağız.

Buna rağmen merakımızı tatmin için örnek toplayıp tahlile göndermek istedik. En çok madde analizinin GC/MS cihazıyla yapıldığı söylendi. 102 ayrı kalıntının varlığının incelenmesi için her iki çeşit zeytinden de toplayıp karışık olarak gönderdik. Bir kaç gün sonra rapor geldi.

 

Rapor 102 maddeyi ve kalıntı limitlerini ayrı ayrı listeliyor. Son sayfada yazılı olan;

"102 etken madde içinde tesbit edilen kalıntı miktarı (mg/kg)

Tesbit edilebilir düzeyde bulunamadı"

Demek ki oluyormuş. Kurtsuz, her zamankinden daha verimli, daha iyi, ve zehirsiz.